Umywalka

Treść

Umywalka typu szkieletowego, z giętego, pomalowanego białą farbą drewna. Umywalka typu szkieletowego, z giętego, pomalowanego białą farbą drewna.
Prezentowanym dziś obiektem tygodnia jest umywalka typu szkieletowego, z giętego, pomalowanego białą farbą drewna. Malatura ta najprawdopodobniej nie jest oryginalna. Mebel posiada trzy nogi o przekroju walca, które w części dolnej wyginają się na zewnątrz. Dwie drewniane obręcze stanowią centralną część obiektu i w równomierny sposób otoczone są wspomnianymi nogami.

Obręcz dolna, zamieszczona na poziomie zgięcia nóg, posiada płycinę z drewnianej sklejki. Sama płycina pomalowana jest z jednej strony i prawdopodobnie przymocowana została wtórnie w latach późniejszych.

Obręcz górna, o średnicy większej niż dolna, tworzy przestrzeń dla blaszanej misy. Po obu stronach obręczy górnej znajdują się kabłąkowate, owalne w przekroju uchwyty z giętego drewna. W części między zewnętrzną krawędzią pierścienia i wspomnianymi uchwytami znajduje się nerkowata w kształcie płycina otoczona odpowiadającą jej ramą z giętego drewna.

 Prekursorka takiej umywalki może zostać odnaleziona w meblu o nazwie athenienne lub w świeckim znaczeniu liturgicznego lavato, który posiadał podobną konstrukcję, był jednak bogato zdobiony w sposób właściwy dla mebli epoki baroku.

Sprzęty, których styl naśladuje opisywana tu umywalka, po raz pierwszy zostały wytworzone przez Michaela Thoneta w latach 30tych XIX wieku, chociaż dopiero w latach 50tych nabrały rozpoznawalnych, dziś kultowych już kształtów. Firma nosząca nazwę od nazwiska założyciela, stała się znana z produkcji mebli z klejonego, giętego drewna. Konstrukcje tego typu cieszyły się duża popularnością w całej Europie, również w Polsce (w 1881 roku w Radomsku otwarto fabrykę Thoneta). Jednym z najbardziej rozpowszechnionych sprzętów tego typu jest gięte krzesło, które w katalogu widniało pod numerem czternastym. Stąd jego popularna nazwa ,,czternastka”. Najpierw krzesła tego typu zaczęły dominować w wystroju wiedeńskiej przestrzeni publicznej (popularna wtedy kawiarnia ,,Daum” była umeblowana wyłącznie nimi) z połowy XIX wieku, następnie ich popularność pozwoliła im na rozpowszechnienie się po całej Europie.

Popularność wiązała się z naśladownictwem, dlatego trudno stwierdzić dokładnie skąd może pochodzić opisywany dziś obiekt. Niektóre źródła podają, że umywalki tego typu występowały w Europie już w drugiej połowie XIX wieku, jednak w katalogu firmy Thonet pierwsze takie sprzęty można spotkać dopiero w wydaniu z 1906 roku.

Do 1939 roku istniało 60 ośrodków wytwarzających w Polsce meble typu giętego. Dodatkowym tropem, który warto wziąć pod uwagę śledząc pochodzenie obiektu, jest działająca w latach 30tych XX wieku w Krakowie Fabryka Mebli Giętych (Polish Bentwood Furniture Industry). Ze względu na miejsce pozyskania, nie można wykluczyć, że to właśnie stamtąd pochodzi i tak się datuje omawiany obiekt.

W oryginalnych konstrukcjach Thoneta używano zwykle jednolitego drewna palisandrowego, chociaż w pierwszych modelach było to drewno bukowe, fornirowane orzechem lub mahoniem. W tym wypadku jednak, z racji na warstwę malarską trudno stwierdzić z całą pewnością z jakim tworzywem mamy do czynienia.

Dzisiejszy obiekt tygodnia jest wyjątkowy, nie tylko ze względu na ciekawą historię technologii produkcji ale i ilości takich obiektów w zbiorach Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Jest to bowiem jedyny mebel gięty w całej kolekcji muzeum.


Opracował:
Mateusz Żebrowski

Bibliografia:

T. Czerwiński, Wyposażenie domu wiejskiego w Polsce, Warszawa, 2009.
R. Reinfuss, Meble Ludowe w Polsce, Warszawa, 1997
E. Berendt, Sztuka drewna. Meblarstwo i snycerstwo ludowe na Dolnym śląsku, Wrocław, 2005.
I. Grzeluk, Słownik Terminologiczny Mebli, Warszawa, 1998.
Opiekun: Mateusz Żebrowski Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane