Pończochy

Zdjęcie przedstawia pięć ułożonych w rzędzie, zagietych pończoch kobiecych. Zdjęcie przedstawia pięć ułożonych w rzędzie, zagietych pończoch kobiecych.
Jedwabne, wełniane, bawełniane, z nylonu, lycry, a nawet nici lnianych. Robione ręcznie na drutach czy szydełku, dziane na maszynach albo produkowane fabrycznie. Haftowane, ażurowe czy zdobione koronką. Kolorowe, gładkie, różowe czy w kolorze „opalonej skóry” albo czarne z charakterystycznym szwem z tyłu. Podtrzymywane za pomocą podwiązek, wstążek, pasa albo elastycznego ściągacza. Kiedyś element ubioru męskiego, dziś niezaprzeczalnie część wizerunku kobiety. Współcześnie w Polsce potocznie kojarzone z nieodzownym w epoce PRL-u prezentem z okazji Dnia Kobiet. Jak się okazuje mylnie… Od pojawienia się w 1965 r. mody na minispódniczki, tradycyjne pończochy zastąpiono rajstopami. I to właśnie rajstopy były jednym z deficytowych towarów w czasach komunistycznych oraz stanowiły pożądany podarunek na 8 marca.

Prezentowane pończochy z kolekcji MEK odzwierciedlają różne mody od końca XIX wieku do współczesności. Na wieś polską pończochy trafiły już na początku XIX wieku z dworu i miasta. Początkowo wykonywane przez kobiety na wsi ręcznie na drutach lub szydełkiem. Z czasem, na początku XX wieku, gotowe pończochy fabryczne, najczęściej bawełniane, zaczęto nabywać w mieście. Od lat 40. „świat pończoch” zrewolucjonizował wynalazek nylonu, który sprawił, iż kobiety na wsi coraz częściej nosiły pończochy nylonowe, zwane w łowickim ciałówkami. Zastąpione w latach 60. XX wieku przez wygodniejsze rajstopy, pończochy nieustająco powracają w kolejnych odsłonach mody kobiecej.

Jednakże historia pończoch wiąże się początkowo z mężczyznami. Pierwsze wzmianki odnoszące się już do starożytnych Scytów opisują rodzaj pończoch w formie płóciennych nogawic z podeszwą, zakrywających stopę i część nogi. W średniowieczu dopasowane nogawice szyto z różnych tkanin, m.in. wysokiej jakości sukna wełnianego. Pogorszenie sukna uniemożliwiło szycie przylegających nogawic i niezbędnym elementem do krótkich spodni męskich stały się pończochy dziane. Najstarsze europejskie zabytki dziewiarskie pochodzą z końca XV wieku z Anglii i były to pończochy męskie dziane z nici jedwabnych. Wyrób męskich pończoch początkowo traktowano jako zajęcie domowe i jedną z gałęzi ludowego przemysłu. Ręczne trykotarstwo było łatwą techniką nie wymagającą skomplikowanych i drogich narzędzi, ale niezmiernie czasochłonną. Proste narzędzia i niewielkie rozmiary wyrobów pozwalały na wykonywanie 2–3 par pończoch w ciągu tygodnia, nawet w najtrudniejszych warunkach lokalowych. Stąd często do tej niskopłatnej pracy zatrudniano sieroty, podopiecznych domów pracy przymusowej czy więźniów. Jednak duże zapotrzebowanie na dziane pończochy, wywołało przewrót techniczny w postaci wynalezienia maszyny dziewiarskiej. Od początku XVIII wieku zmechanizowane manufaktury pończosznicze zatrudniały głównie kobiety, a rozwijający się przemysł dziewiarski produkujący gotowe do użytku produkty reagował na zmieniające się mody. Wówczas pończochy jako element damskiej odzieży, dostosowały swój wygląd m.in. do skracającej się spódnicy. Z mody wyszły bogato zdobione haftami czy koronką, a popularnością zaczęły się cieszyć pończochy gładkie, koloru różowego lub cielistego, a później czarnego. Niestety, wraz z rozwojem przemysłu pończoszniczego, poprawie nie ulegały warunki pracy kobiet w fabrykach. Protesty i strajki robotnic przeciwko właścicielom fabryk odzieżowych wybuchały na początku XX wieku w Stanach Zjednoczonych i Europie. Stały się one także okazją do domagania się praw politycznych dla kobiet. Dziś te wydarzenia są upamiętniane na całym świecie 8 marca jako Międzynarodowy Dzień Kobiet.

Bibliografia:
  1. F. Boucher, Historia mody. Dzieje ubiorów od czasów prehistorycznych do końca XX wieku, Warszawa 2012.
  2. M. Gutkowska-Rychlewska, Historia ubiorów, Wrocław 1968.
  3. I. Turnau, Historia dziewiarstwa europejskiego do początku XIX wieku, Wrocław 1979.
  4. I. Turnau, Historia europejskiego włókiennictwa odzieżowego od XIII do XVIII w., Wrocław 1987.
  5. I. Turnau, Moda i technika włókiennicza w Europie od XVI do XVIII wieku, Wrocław 1984.
  6. M. Toussaint-Samat, Historia stroju, Warszawa 2011.
Opracowała: Ewa Rossal
Opiekun: Ewa Rossal Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane