Naczynie-skarbczyk

Treść

zdjęcie opisywanego przedmiotu zdjęcie opisywanego przedmiotu
Naczynie to jest przykładem tradycyjnego afgańskiego rzemiosła artystycznego. Jego wykonawcy, jako przedstawiciele społeczeństwa muzułmańskiego, nie mieli możliwości wyrażania kształtów w rzeźbie figuralnej, co spowodowało szczególne wypracowanie form w przedmiotach codziennego użytku, sprzętach aż po formy architektoniczne. Zastosowanie ostrołuków z liniami płynnymi dało w efekcie wysmakowane kształty dzbanków na wodę oraz naczyń różnego przeznaczenia. Obiekty te, w zależności od przeznaczenia były mniej lub bardziej ozdobne.

Charakterystycznymi cechami zdobnictwa w sztuce islamu jest dekoracja abstrakcyjna oparta na geometrii i arytmetyce; motywy ornamentu, tworzone w oparciu o symetrię, rozkładano na powierzchniach zdobionego obiektu zgodnie z zasadami symetrii. Skomplikowane wzory geometryczne powstawały na bazie najprostszych figur geometrycznych oraz gwiazdy powstałej na bazie kwadratów i trójkątów wpisanych lub opisanych na kole. Wzory powstałe poprzez duplikację, multiplikację, przeplatanie oraz zawiłe aranżacje, stawały się jednymi z najbardziej wyróżniających, obok roślinnych i kaligraficznych ornamentów, które również opierały się na symetrii.

Jednym z przykładów dużego artyzmu wykonania jest prezentowane naczynie-skarbczyk z miedzi pobielanej cyną. To duże naczynie o niskim pękatym brzuścu, szerokiej szyjce i przymocowanej półkulistej przykrywce z kabłąkowatym uchwytem zdobione jest rytym ornamentem geometryczno-roślinnym. Podstawą tych zdobień jest stosowanie się do zasady symetrii i harmonii, bo Koran - najważniejszy wskaźnik postępowania w świecie islamu, jest również pełen symetrii i harmonii.

Naczynie wykonane jest z wielką dbałością o wygląd i piękno, co wg wierzeń ma prowadzić ku jasności, szczęśliwości i lepszemu życiu. Na takie podejście do wytwarzanego dzieła ogromny wpływ miały kultura i sztuka Indii, szczególnie z okresu dynastii Wielkich Mogołów oraz artystów perskich, u których kategoria piękna zajmuje bardzo wysoką pozycję. Stąd też artyści afgańscy stosując się do zasady, że piękno jest odbiciem lepszego świata i niesie szczęście, starali się wykonać swoje dzieło z największą starannością, próbując przeobrazić, jak tylko najlepiej potrafią, elementy świata fizycznego w świat duchowy.

Drugim bardzo ważnym czynnikiem rzemieślniczego mistrzostwa wykonania jest charakter i przeznaczenie naczynia. Naczynie-skarbczyk służyło kobietom jako schowek na odzież i biżuterię, podczas wyjścia do łaźni. Stąd też wystawione było na widok publiczny i podobnie jak inne wyroby metalowe, ustawiane w widocznym miejscu w reprezentacyjnej męskiej części domu, świadczyło o prestiżu i bogactwie. W ornamentacji tych wyrobów bardzo często stosowano różne napisy, wśród których znajdowały się cytaty z Koranu, a także błogosławieństwa i dobre życzenia dla nabywcy. Miały one znaczenie magiczne, przynosiły szczęście i chroniły od zła.

Naczynie-skarbczyk, obecnie bardzo rzadkie, straciło swoją pierwotną funkcję; już w latach 70. XX w. służyło jako podręczna kasa kupców na bazarze.

Obiekt z kolekcji dr Krzysztofa Wolskiego - badacza kultur Środkowego Wschodu, podróżnika, kolekcjonera i muzealnika, wykładowcy i wieloletniego pracownika Muzeum. Pozyskany przez niego podczas badań terenowych w Afganistanie na pocz. lat 70. XX w. W zbiorach MEK znajdują się dwa takie naczynia z jego kolekcji oraz duża liczba pięknie zdobionych naczyń metalowych różnego przeznaczania, a także wyrobów rzemiosła artystycznego, które badacz pozyskał podczas wielokrotnych wyjazdów badawczych do tego kraju.

Wybrana literatura:
Merantine Hens, Catherine Fukushima, Islamic Art and Geometric Design. The Metropolitan Museum of Art, 2004
Stefan Hołówko. Historia Sztuki zdobniczej od pradziejów do współczesności, wyd. polskie, (tłum. z franc. - zespół). Warszawa 1981.
Islam. Orientacja. Ornament, MEK, Kraków 2009
Eleonora Tenerowicz, Krzysztof Wolski - badacz, podróżnik, kolekcjoner i muzealnik, MEK, Kraków 2007
Opiekun: Anna Szelingowska Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane