Miotacz oszczepów i strzał

Treść

Zdjęcie opisywanego przedmiotu. Zdjęcie opisywanego przedmiotu.

Zgromadzona w krakowskim Muzeum Etnograficznym kolekcja muzealiów z szeroko rozumianych terenów pozaeurpoejskich stanowi niewątpliwie cenny i unikatowy na światową skalę zbiór przedmiotów pochodzących z bardzo wielu rejonów naszego globu. 

Jednym z takich obiektów jest prezentowany dziś #obiekttygodnia - miotacz oszczepów i strzał – rodzaj broni służącej do polowań. W tym konkretnym przypadku – do polowań na wydry morskie. 

Miotacz to przedmiot o prostej budowie. Jest to drewniana płaska deseczka długości 45 cm i maksymalnej szerokości wynoszącej 4,7 cm, o profilowanych krawędziach i płaskim spodzie. W deseczce wydrążono rowek, w którym umieszczano drzewiec harpuna (lub promień strzały). Rowek zakończony jest obsadką. W broni znajduje się również nawiercony owalny otwór służący do przytrzymywania palcem wyrzutni podczas wykonywania rzutu.

Wędrówka opisywanego miotacza do krakowskiego Muzeum Etnograficznego była dość zawiła. Początkowo znajdował się on w zbiorach Gabinetu Zoologicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zachował się archiwalny numer 941 oraz zapis na odręcznie pisanej karcie:
Nr 941. Narzędzie drewniane niewiadomego użytku z drewna z dziurami i paru wyrzynaniami, Pochodzi z wyspy Kodjak w Ameryce Północnej. Znajduje się w gabinecie wskutek przekazu Gabinetu Zoologicznego Uniw. Jagiell. z dn 20/V 1870 r.”

W 1870 r. został przekazany do Gabinetu Historii Sztuki i Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kolejną informację stanowi dopiero zapis na liście 34 obiektów przekazanych z Gabinetu Historii Sztuki i Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego do Muzeum Etnograficznego w Krakowie w 1918 roku jako depozyt na mocy reskryptu Ministerstwa Wyznań i Oświaty.

Prezentowany dziś miotacz oszczepów można uznać za okaz stosunkowo ,,młody”. Pochodzi on bowiem z 1. połowy XIX wieku. Miotacz jako broń jest wynalazkiem jednak bardzo dawnym. Przyjmuje się, że w Europie powszechnie używany był już około 40 000 lat temu (w okresie górnego paleolitu). Wykonywane były jednak z nietrwałych materiałów. W prowadzonych wykopaliskach archeologicznych odnajdywane są więc najczęściej jedynie zachowane elementy kościane. Idea wykorzystywania miotaczy upowszechniła się w zasadzie na całym świecie. Korzystali z niej Indianie, Innuici czy Aborygeni. Prostota wykonania i stosunkowo wysoka skuteczność miotaczy z pewnością miały wpływ na bardzo długi okres ich użytkowania oraz odnotowany ogromny zasięg ich występowania.  

W muzealnych zbiorach znajdują się również dwa inne miotacze z Wysp Komandorskich pochodzące z kolekcji Benedykta Dybowskiego, profesora Uniwersytetu Lwowskiego i Szkoły Głównej Warszawskiej (zbiory.etnomuzeum.eu/pl/kolekcje/4/kolekcja-benedykta-dybowskiego). Zasoby muzealne poszczycić się mogą także dość sporą ilością zachowanych strzał i harpunów. Jest to jednak tylko namiastka niezwykle ciekawych przedmiotów skrywanych wewnątrz magazynów krakowskiego Muzeum Etnograficznego.

 

Opracowała: Urszula Dziedzic

 

 

Bibliografia:

 

Bahn P. G., Renfrew C. Archeologia. Teorie, metody praktyka, Warszawa 2002.

Jacher-Tyszko A. Zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie [w:] Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie tom II, Kraków 1967, s. 213-251.

Raymond A. Experiments in the function and performance of the weighted atlatl [w:] World Archaeology v. 18, 1986, s. 153-177.

Serwatka K. Paleolityczna broń miotana w świetle nowych badań i analogii etnograficznych [w:] Śląskie Sprawozdania Archeologiczne t. 60, 2018, s. 9-24.

Zachorowska M. Historia Działu Kultur Ludowych Pozaeuropejskich i zbiorów pozaeuropejskich w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie za lata 1911 – 1998 [w:] Rocznik Muzeum Etnograficznego w Krakowie tom XIV, Kraków 1998, s. 7-27.

Linki:
www.etnomuzeum.eu/syberia 

Opiekun: Jacek Kukuczka Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane