Drzeworyt: Święty Jan Paweł II

Treść

Zdjęcie opisywanego przedmiotu. Zdjęcie opisywanego przedmiotu.

Kompozycja ujęta w prostokąt stojący, otoczona jest cienką obwódką. Przedstawia popiersie papieża Jana Pawła II, ukazanego w sile wieku,  o zadumanym obliczu.  Jego twarz naznaczona jest zmarszczkami na czole i wokół oczu Papież odziany jest w charakterystyczny strój: białą sutannę z pelerynką (mozzetą), która ozdobiona została ornamentami roślinnymi w postaci głęboko wcinanych liści.  Na głowie widoczny jest fragment białej piuski. Szyję okala łańcuch z pektorałem przypiętym do piersi. Ułożenie ciała papieża wskazuje, że jego portret uchwycony jest w chwili, gdy siedzi, wspierając się na prawym łokciu: prawą dłoń z wysuniętym palcem wskazującym przytyka do ust, spoglądając w zamyśleniu przed siebie. W tle kompozycji ukazane są symbole: krzyż, Oko Opatrzności, ryba, monogram maryjny, orzeł, lilia andegaweńska i klucze.

Autorem  drzeworytu (zarówno klocka jak i odbitki) jest pochodzący z Nowego Sioła Józef Lewkowicz – rzeźbiarz i drzeworytnik – samouk, odwołujący się w swojej twórczości do tradycji  sztuki ludowej południowego Roztocza, które słynęło z kamiennych rzeźb wykonywanych do 1945 r. przez rzeźbiarzy z Brusna, oraz z drzeworytów, odbijanych w XIX wieku  w rodzinnym warsztacie Kostrzyckich w Płazowie, z klocków nieznanych autorów. Lewkowicz zachęcony przez pasjonatów lokalnej historii podjął próbę wykonania kopii klocków z Płazowa, co pozwoliło mu lepiej poznać warsztat dawnych drzeworytników. Kiedy opanował już technikę, przyszedł czas na pierwsze autorskie kompozycje drzeworytnicze. W 2021 roku wykonał klocek z wizerunkiem papieża Jana Pawła II, wzorowanym na jednej z fotografii papieża – Polaka, publikowanej w prasie religijnej oraz powielanej  przez producentów dewocjonaliów. Trudno dziś jednoznacznie orzec, kto był jej autorem. Wśród podobnych ujęć odnajdujemy między innymi zdjęcia wykonane przez Bernarda Bissona, czy Leonarda-Jose Tesorero.

Lewkowicz przygotowując drzeworyt nadał wizerunkowi autorski wyraz, wprowadzając dekoracje nawiązujące do ornamentyki napotykanej na ludowych drzeworytach. To dlatego wśród znaków i symboli ukazanych w tle kompozycji znalazły się także ornamenty roślinne, charakterystyczne dla drzeworytów płazowskich, a mozzeta papieska - w oryginale biała, zyskała dekoracyjne liście.

Tworząc ten wizerunek Lewkowicz dołączył do licznego grona twórców nieprofesjonalnych, podejmujących próbę ujęcia postaci papieża Polaka w malarstwie, rzeźbie, czy grafice. Czynili to od wyboru 16 X 1978 roku krakowskiego kardynała Karola Wojtyły na papieża, najpierw spontanicznie, lub zachęcani przez kolekcjonerów, później (szczególnie po upadku komunizmu w 1989 roku) także przez organizatorów licznych konkursów, przeglądów, i wystaw poświęconych Janowi Pawłowi II. Inspiracją dla twórców były celebrowane rocznice wyboru papieża - Polaka, jego śmierć w 2005 roku, procesy beatyfikacji w 2011 r. oraz  kanonizacji w 2014. Ważnym impulsem było także dziewięć pielgrzymek papieża do ojczyzny, które przed 1989 r. stawały się nie tylko wydarzeniem religijnym, ale i okazją do masowego manifestowania uczuć patriotycznych i sprzeciwu wobec komunistycznych realiów.

Dziś wizerunki Jana Pawła II napotkać można niemal we wszystkich kolekcjach publicznych i prywatnych, gromadzących sztukę nieprofesjonalną. Wśród najpopularniejszych przedstawień pojawiają się wizerunki Jana Pawła II w stroju liturgicznym, z pastorałem, który pozdrawia lub błogosławi. Niektóre nawiązują do jego spotkań z wiernymi w czasie licznych pielgrzymek po świecie. Nie bez znaczenia na charakter przedstawień Jana Pawła II miał proces mityzacji biografii Karola Wojtyły. Ludowi artyści chętnie sięgali do popularnych opowieści wskazujących na niezwykłe wydarzenia zapowiadające wybór papieża - Polaka. Wśród nich pojawia się  między innymi  historia o obietnicy ojca Wojtyły, złożonej w czasie bitwy o Gorlice w 1915 roku. To tam za boską opiekę miał ślubować, że jego przyszły syn zostanie kardynałem i papieżem. Częstymi przedstawieniami, szczególnie w malarstwie na szkle, są sceny nawiązujące do wydarzeń w Ludźmierzu w 1963 roku. W czasie koronacji cudownego wizerunku Matki Boskiej Ludźmierskiej, w trakcie procesji biskupów z ukoronowanym posągiem, z rąk Matki Boskiej wypadło berło, które zdołał pochwycić biskup Karol Wojtyła. Wydarzeniu temu po latach nadano głębsze znaczenie symboliczne – uznano je za zapowiedź wyboru biskupa krakowskiego na Stolicę Piotrową.


W Muzeum Etnograficznym w Krakowie znajduje się kilkadziesiąt rzeźb, obrazów oraz grafik, przedstawiających papieża Jana Pawła II. Najczęściej ukazują go w szatach liturgicznych, błogosławiącego, czy pozdrawiającego wiernych.


Opracowała: Beata Skoczeń-Marchewka


Literatura i źródła:

  • Rozmowa z autorem drzeworytu, przeprowadzona we wrześniu 2023 r. przez autorkę tekstu
  • Braun Mateusz, Prawdziwy mit, albo jak Karol Wojtyła został papieżem, (W:) „Polska Sztuka Ludowa – Konteksty”, 2004, t. 58, z. 3-4, s.221-225
  • Skoczeń-Marchewka Beata, Na 600-lecie biją dzwony. Kult Matki Boskiej Ludźmierskiej. Kraków 1995




Opiekun: Beata Skoczeń-Marchewka Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane