Kolekcja syberyjska – nowe spojrzenie

Kazimierz Machniewicz

(1847–1910)
T T
Wg wypisu z metryki chrztu, Kazimierz Machniewicz urodził się 06 czerwca 1847 roku w Wierzawicach k. Leżajska jako syn Jana i Leopoldy Machniewiczów. Jako 16 letni młodzieniec brał czynny udział w Powstaniu Styczniowym. Ujęty w kwietniu 1864 roku wpierw osadzony został w Zamościu i Warszawie a następnie, w lipcu tegoż roku przetransportowany do Pskowa. Stamtąd, skierowany został na katorgę do Guberni Tomskiej, gdzie przebywał we wsi Balszoj Antibies w ujezdzie (powiecie) Marinskim.

Z odbywania kary zwolniony został 20 marca 1869 roku. W tym samym roku Machniewicz powrócił w rodzinne strony. Wkrótce zawarł związek małżeński z Kazimierą Merczyńską i osiadł w Zakliczynie nad Dunajcem. Małżeństwo zaowocowało czwórką dzieci. Po przedwczesnej śmierci żony w 1884 roku, zawiera ponowny związek małżeński z Marią Droszcz. Z tego związku rodzi się trójka kolejnych dzieci. W roku 1894 Kazimierz Machniewicz uzyskał nominację inżynierską i wraz z rodziną przeprowadził się do Krakowa, gdzie aktywnie działał w Stowarzyszeniu Wzajemnej Pomocy Sybiraków. Z początkiem XX wieku Machniewiczowie przenieśli się do Lwowa, w którym Kazimierz zajmował posadę radcy budowlanego namiestnictwa. Było to podówczas wysoce prestiżowe stanowisko zapewniające dostatnie utrzymanie licznej rodziny. Kazimierz Machniewicz umiera w dniu 16 stycznia 1910 roku, w wieku 63 lat.  Co ciekawe, na zachowanej klepsydrze zwracają uwagę dwa szczegóły: błędnie podany rok jego urodzin (1848) oraz wyraźne podkreślenie dawnej historii zawierające się w terminie "sybirak". Widocznie rodzina (a może przed śmiercią sam Machniewicz?) uznała, że był to ważny etap w jego życiu.

W Muzeum Etnograficznym w Krakowie zachowały się 2 obiekty powiązane z nazwiskiem Machniewicza. Są to futro (19139/MEK) oraz para obuwia z wysokimi, futrzanymi cholewami (19165/MEK). Obydwa obiekty charakterystyczne są dla kultury Nieńców (dawniej zwanych Samojedami). Obydwa trafiły pierwotnie do zbiorów krakowskiego Muzeum Techniczno-Przemysłowego (MTP). W inwentarzu zachował się zapis, informujący iż pochodzą z zakupu Kazimierza Machniewicza dla MTP z roku 1880. Wynika z tego jasno, że obiekty te trafiły do zbiorów 11 lat po jego powrocie z zesłania. Nie mniej ważny jest fakt, że obydwa prezentują kulturę Nieńców zamieszkujących tereny znajdujące się daleko na północ od miejsca (ujezdu), w którym Machniewicz przebywał na zesłaniu. Czy zatem mamy do czynienia z pomyłką? Niekoniecznie. Kazimierz Machniewicz po powrocie z zesłania działał w Stowarzyszeniu Wzajemnej Pomocy Sybiraków i miał kontakty z ludźmi powracającymi z Syberii. Najprawdopodobniej, za jego pośrednictwem któryś z dawnych zesłańców (lub jego rodzina) zaoferował te dwa elementy stroju do muzealnych zbiorów. O tym, że Machniewicz mógł pośredniczyć w tej "transakcji" informuje zachowana wzmianka o zakupie do zbiorów MTP. Z czasem, obiekty te stały się obiektami pochodzącymi od Kazimierza Machniewicza, który sam przecież przebywał na zesłaniu. Dodać tylko można, że w 1913 roku - wraz z wieloma innymi przedmiotami z Syberii - trafiły w ramach przekazu z MTP do powołanego dwa lata wcześniej krakowskiego Muzeum Etnograficznego. Jednak dopiero w trakcie prac prowadzonych w latach 2016-19 w ramach muzealnego projektu badawczego Antropologiczna reinterpretacja kolekcji syberyjskiej ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie, pochodzącej od polskich badaczy Syberii XIX wieku, oraz dzięki wsparciu Krzysztofa Machniewicza, prawnuka Kazimierza, udało się rozwiązać i tę zagadkę.
 

Bibliografia

Sebastian Kochaniec, Estetyka życia codziennego. Biografia, myśl estetyczna i sztuka pisarska Stanisława Machniewicza, Białystok 2017 (praca doktorska, Uniwersytet Białostocki)

Magdalena Micińska, Galicjanie - zesłańcy po powstaniu styczniowym, Warszawa, 2004

Informacje i materiały otrzymane dzięki uprzejmości Krzysztofa Machniewicza, prawnuka Kazimierza Machniewicza

portret Kazimierza Machniewicza autorstwa Franciszka Jana Machniewicza, brata Kazimierza oraz nekrolog z 1910 roku