Kolekcja syberyjska – nowe spojrzenie

Jan Kalinowski

1857–1941
T T
Jan Kalinowski (17.05.1857–06.1941), podróżnik, myśliwy, preparator. W latach 80. i 90. XIX wieku pracował dla Muzeum Branickich, do którego zbiorów gromadził we Wschodniej Syberii, Korei, Japonii, a następnie w Peru i Boliwii, bogate zbiory ornitologiczne  i entomologiczne (obecnie w zbiorach MiIZ PAN w Warszawie).

W latach 1879–1883 asystent Benedykta Dybowskiego na Kamczatce i Wyspach Komandorskich, uczestnik wspólnych z Dybowskich wypraw do interioru Kamczatki a także na Wyspy Komandorskie. Po opuszczeniu Kamczatki i rozstaniu z Dybowskim, w latach 1883-85 kontynuował badania i pozyskiwanie okazów zoologicznych nad Ussuri i w okolicach Jeziora Hanka na rosyjskim Dalekim Wschodzie. W 1885 roku Kalinowski przeniósł się do Korei a następnie do Japonii, skąd powrócił do Warszawy w 1888 roku. Tegoż samego roku, na polecenie Władysława Taczanowskiego (podówczas dyrektora Gabinetu Zoologicznego w Warszawie) i przy finansowym wsparciu Ksawerego Branickiego (Braniccy już przedtem finansowali jego pobyt na Dalekim Wschodzie), udał się do Peru, w celu pozyskiwania stamtąd interesujących okazów do w/w muzeum. Prowadził badania w regionie Kamanti, w tropikalnych lasach na wschód od Cuzco oraz w Boliwii. Pozyskał setki bezcennych okazów fauny (w tym wiele nowych, nieznanych wcześniej gatunków), z których większość wysłał do warszawskiego Gabinetu Zoologicznego kierowanego przez prof. Taczanowskiego (obecnie w zbiorach MiIZ PAN). Z czasem Kalinowski zadomowił się w Peru i osiadł w tym kraju na stałe. Tam też poznał i poślubił Mary Villamonte i doczekał się ... 18 dzieci (potomkowie Jana Kalinowskiego mieszkają w Peru po dzień dzisiejszy). Zmarł w swojej posiadłości "Cadena" w Peru, w czerwcu 1941 roku.

Jan Kalinowski, eksplorator Amazonii w Peru, zebrał i opisał blisko 500 gatunków ptaków. Kilka gatunków ssaków w nazwie łacińskiej nosi jego nazwisko jak na przykład gryzoń aguti (Dasyprocta kalinowski). Pomimo niezaprzeczalnego dorobku, jego wkład w rozwój zwłaszcza polskich kolekcji muzealnych pozostaje niemal w ogóle nieznany a sam Kalinowski jest bodaj jedną z najbardziej niedocenionych postaci w obszarze polskich przyrodniczych badaniach pozaeuropejskich.  

W zbiorach MEK, w kolekcji Benedykta Dybowskiego, znajdują się elementy stroju Ewenów z Kamczatki. Choć nazwisko Kalinowskiego nie występuje w muzealnym inwentarzu w kontekście żadnego z tych obiektów, to jednak niewątpliwie brał on czynny udział w powstawaniu kolekcji etnograficznej Dybowskiego, zwłaszcza zaś w pozyskiwaniu rzeczy od Ewenów - pasterzy reniferów w interiorze półwyspu. O udziale i roli jaką Kalinowski odegrał w tym przedsięwzięciu najlepiej zaświadcza archiwalna fotografia wykonana na Kamczatce, na której on sam uwieczniony został w stroju Ewena (Łomuta). Fotografia ta została opublikowana w pracy "Kamczatka i jej ludy autochtoniczne w kolekcji Benedykta Dybowskiego".

Archiwalna fotografia profilowa Jana Kalinowskiego zamieszczona w niniejszym wpisie, pochodzi z albumu Benedykta Dybowskiego znajdującego się w Archiwum Muzeum Krajowego w Pietropawłowsku Kamczackim (Rosja). 



Maria Dybowska Kamczatka i jej ludy autochtoniczne w kolekcji Benedykta Dybowskiego, Warszawa 2003

Igor Shydlovskyy, Andriy Zatushevskyy (Zoological Museum of Ivan Franko National University of Lviv, Ukraine), Jan Kalinowski - outstanding naturalist of Far East and South America, http://zoomus.lviv.ua/files/Kalinowski_Jan%20-%20Beregszasz.pdf 

http://pte.au.poznan.pl/almanach/Noty_PDF/K/Kalinowski%20Jan.pdf
https://miiz.waw.pl/pl/muzeum/historia 
https://lima.msz.gov.pl/pl/wspolpraca_dwustronna/90polskaperu/polacy_w_peru/kalinowski/kalinowski_jan 
http://dompolski.pe/pl/wiadomosci/72-prezentacja-ksiazki-o-wybitnym-janie-kalinowskim