Kolekcja syberyjska – nowe spojrzenie

Cecylia Chrzanowska

1861–1918
T T
Cecylia Chrzanowska (z domu Gilewicz, ur. 1861–18.12.1918 roku w Warszawie), córka Polaka i Gruzinki. Dzieciństwo i młodość spędziła w Tyflisie (obecne Tbilisi). Tam też poznała swojego przyszłego męża, Pawła Chrzanowskiego (1864–1914), późniejszego generała, wieloletniego sędziego wojskowego w armii carskiej. Pomimo wychowania na obczyźnie Paweł Chrzanowski pozostał gorliwym Polakiem, znanym ze swych religijnych poglądów i patriotycznych uczuć. Cecylia towarzyszyła mężowi w podróżach służbowych po Imperium Rosyjskim, na dłużej przebywali m. in. w Kraju Zakaspijskim, Taszkiencie, Władywostoku. Razem też, prywatnie odbyli kilka podróży po Europie, których celem pozostawały Włochy. 

Po odejściu męża ze służby w armii rosyjskiej, Chrzanowscy wraz z 4 dzieci na stałe osiedli w Warszawie. Tu przyczynili się m.in. do powstania podówczas pierwszej i jedynej prywatnej szkoły średniej na prawach państwowych z polskim językiem wykładowym (późniejszego Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego, obecnego XVIII Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Warszawie). Jak się wydaje, po powrocie do ojczyzny, Cecylia nie zaprzestała zbierackiej pasji, gdyż w kolekcji znalazło się też wiele przykładów z różnych regionów znajdującej się pod zaborami Polski. Niewątpliwie, przez cały czas pobytu w Rosji a później i w Warszawie, korzystała również z zakupów poczynionych w podróżach przez Pawła Chrzanowskiego. U progu odzyskania niepodległości, po śmierci męża w 1914 roku, powodowana koniecznością utrzymania i wychowania czwórki dzieci, Cecylia Chrzanowska zmuszona została do wyprzedaży części majątku. Tą drogą, liczącą ponad 900 obiektów unikatową kolekcję pozyskało w 1917 roku krakowskie Muzeum Etnograficzne. W liczbie tej znalazło się ponad 500 łyżek z terenów pozaeuropejskich, w tym około 60 z obszarów Syberii i Dalekiego Wschodu.

Łyżki z kolekcji Cecylii Chrzanowskiej to kalejdoskop wielu kultur i narodów Europy, Azji i Afryki. Są wśród nich również łyżki pochodzące od rdzennych narodów Syberii i Dalekiego Wschodu,  osiedlonych na tych obszarach Rosjan oraz pozyskane od katorżników – zesłańców. Kolekcja jest bardzo zróżnicowana: są wśród nich łyżki wykonane z drewna, z kości, rogu i metalu, używane jako sztućce lub posiadające wartość ozdoby. Ten pokaźny zbiór wraz z biografią jej twórczyni stanowi intrygujący przykład rozwijanej przez lata osobistej pasji, której efektem było powstanie unikatowej kolekcji o charakterze etnograficznym.  

Bibliografia

Nekrolog Cecylii Chrzanowskiej, grobowiec Cecylii i Pawła Chrzanowskich na Powązkach w Warszawie oraz archiwalna fotografia gen. Pawła Chrzanowskiego