Palmy wielkanocne

Treść

Palmy wielkanocne gromadzone w Muzeum Etnograficznym w Krakowie od początku XX wieku do współczesności tworzą niezbyt liczną, ale jedną z ciekawszych kolekcji, w której najstarsze zachowane obiekty liczą sobie już ponad 100 lat.

Najliczniejsze w tej kolekcji to palmy wileńskie, małe dzieła sztuki, tzw. wałeczki, z jaskrawo farbowanych kwiatków, trawek i ziół owiniętych wokół wierzbowego patyczka. Aż trudno uwierzyć, że palmy wykonane z tak nietrwałego, organicznego materiału, zachowały się do dziś, nawet te najstarsze, z 1914 roku! Te z samego Wilna i okolic pochodzą z I połowy XX wieku (https://etnomuzeum.eu/zbiory/wilenska-palma-wielkanocna). Są tu też bogate kolorystycznie palmy z Gdańska, Krakowa, Wrocławia z lat 40.-60. XX wieku, wykonywane na wzór wileńskich, głównie przez repatriantów z Wilna lub osoby, które się od nich tej sztuki nauczyły.

W polskiej tradycji Niedzielę Palmową nazywano też Kwietnią, Różdżkową lub Wierzbną, a pod nazwą palmy wielkanocnej kryły się różnorodne kompozycje ze świeżych roślin, którym przypisywano symbolikę zdrowia, mocy życiowych i odradzania życia, dzięki którym palma miała wszechstronne zastosowanie w rozmaitych zabiegach magicznych. Palmy, których  funkcja obrzędowa wzmocniona była przez poświęcenie ich w kościele, nie były zdobione lub tylko bardzo skromnie, np. przewiązane wstążką. W zbiorach MEK zachowały się obiekty tego typu, wiązki gałązek wierzbowych, z trzciną wodną, leszczyną i barwinkiem: krótkie zwane różdżkami a także długie, związane sznurem lub rzemiennym batem, który po poświęceniu wraz z palmą służył chłopcom do poganiania bydła na pastwisku (https://etnomuzeum.eu/zbiory/palma-wielkanocna-2).

Warto tu wspomnieć, że w zbiorach MEK są też krzyżyki z palm wielkanocnych, takie jakie jeszcze do dziś po Wielkanocy można zobaczyć w Małopolsce, zatknięte w pola orne. Jeden z nich, pochodzący z 1962 roku z Rabki, prezentowany jest na ekspozycji stałej MEK w sali zatytułowanej Od-nowa.

Najstarsze konkursy palm wielkanocnych w Polsce organizowane są w Lipnicy Murowanej i w Rabce. Po raz pierwszy odbyły się w 1958 roku. Profesor Tadeusz Seweryn (1894–1975), ówczesny dyrektor MEK, zakupił wtedy dla Muzeum trzy palmy z rabczańskiego konkursu. Są one dość długie, od 150 do 185 cm, złożone z jednej do trzech witek wierzbowych, zdobionych charakterystycznymi pętelkami z pasków kolorowego papieru. Wśród rabczańskich palm wielkanocnych wyróżnia się też najstarsza z nich, przywieziona z perypetiami do Krakowa w 1931 roku przez Zofię Sulikowską, córkę Seweryna Udzieli, o czym przeczytać można w opisie jednego z Obiektów Tygodnia (https://etnomuzeum.eu/zbiory/palma-wielkanocna).

Pozostałe palmy, które pochodzą z konkursów organizowanych w Rabce, Lipnicy Murowanej, Limanowej, Myślenicach czy Tokarni koło Myślenic w latach 70. i 80. XX wieku odznaczają się długością (od 150 do 450 cm) oraz rozbudowanym zdobieniem ze wstążek i kwiatków.

W kolekcji MEK znajdują się również palmy z plecionych liści drzew palmowych, które pochodzą z Barcelony w Hiszpanii i z Sycylii z lat 70. XX wieku, z Neapolu z okresu międzywojennego, w tym najstarsza, bo z 1917 roku, legendarna liguryjska parmurelo z San Remo we Włoszech. (https://etnomuzeum.eu/zbiory/parmurelo-wloska-palma-wielkanocna)

Popularne w Polsce dzisiejsze palmy wielkanocne, częściej kupowane niż wykonywane na własny użytek, to palmy typu wileńskiego, służące już tylko do dekoracji mieszkań podczas świąt, gdyż ich pierwotny sens obrzędowy zawarty w roślinach, których już coraz mniej w ich składzie, został już dawno zapomniany. Kolekcja palm w MEK nadal jest uzupełniana o te współczesne atrybuty świąt wielkanocnych, notując w ten sposób żywotność tradycji wraz ze zmieniającą się modą i trendami zdobniczymi (https://etnomuzeum.eu/zbiory/palma-wielkanocna-mikrohistorie).


GALERIA WYBRANYCH PALM Z KOLEKCJI MEK:
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Wilno, Litwa, 1914 r., wys. 47 cm (nr inw. 2447/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Wilno, Litwa, 1929 r. wys. 63 cm (nr inw. 4712/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Wilno, Litwa, 1933 r. wys. 58 cm (nr inw. 27023/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna typu wileńskiego, wyk. Maria Skucińska (repatriantka z Wilna) w Gdańsku, zakup od wykonawczyni w Krakowie, 1964 r., wys. 57 cm (nr inw. 27579/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna typu wileńskiego, wyk. Irena Stecka (rodem z Wilna), Kraków, 1966 r., wys. 60 cm (nr inw. 31500/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna typu wileńskiego, Wrocław, lata 60. XX w., wys. 55 cm (nr inw. 32381/MEK).
„Bagnięć” – palma wielkanocna, Jurków, powiat limanowski, województwo małopolskie, 1924 r., wys. 150 cm (nr inw. 580/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Myślenice, woj. małopolskie, 1970 r., wys. 210 cm (nr inw. 82092/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Kamień, pow. krakowski, woj. małopolskie, wys. 51 cm (nr inw. 3419/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Mąchocice Zagórne, gm. Brzezinki, pow. Kielce, 1956 r., wys. ok. 30 cm (nr inw. 23699/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Kraków, zakup pod kościołem Bożego Ciała, 1957 r. wys. 50 cm (nr inw. 23924/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Rabka-Zdrój, pow. nowotarski, woj. Małopolskie, 1931 r., wys. 126 cm (nr inw. 18479/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Barcelona, Hiszpania, 1975 r., wys. 95 cm, (nr inw. 60748/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Kraków, ze zbioru palm kupowanych na Rynku Głównym w Krakowie w latach 1990-2011, wys. 82 cm (nr inw. 81988/MEK).
Palma wielkanocna.
Palma wielkanocna, Stróża, pow. myślenicki, woj. małopolskie, zakup na Kleparzu w Krakowie, wys. 65 cm (nr inw. 82128/MEK).
Palma wielkanocna w kształcie króliczka.
Palma wielkanocna, Kraków, zakup na Rynku Głównym podczas Targów Wielkanocnych, 2014 r., wys. 30 cm (nr inw. 83771/MEK).