15 na 115. Ludzie, rzeczy, miejsca

W 1910 roku obchodzono 500 rocznicę zwycięskiej Bitwy pod Grunwaldem. W tym czasie Kraków, a symbolicznie też cała Polska (wciąż podzielona pomiędzy zaborców) żył w atmosferze oczekiwania i przygotowań do wielkiego święta. Każdy chciał zdążyć „przed Grunwaldem” lub chociażby „na Grunwald”. To wyjątkowe poruszenie udzieliło się także Towarzystwu Muzeum Etnograficznego w Krakowie. Grupa pasjonatów postanowiła wtedy stworzyć instytucję odpowiadającą potrzebom nowych czasów – samodzielne Muzeum Etnograficzne. Rok 1910 okazał się jednak zbyt krótki, by przygotować choćby skromną ekspozycję w kilku pokojach kamienicy przy ul. Studenckiej 9. Tymczasem nastał rok 1911 i wtedy, 19 lutego rozpoczęła się historia Muzeum Etnograficznego, która trwa do dziś.

Z okazji Jubileuszu „Muzeum Etnograficzne ma 115 lat!” zapraszamy do ponownej prezentacji unikatowych obiektów pt. „Rzeczy na start”, które 115 lat temu znalazły się na pierwszej wystawie, wraz z krótką opowieścią o początkach Muzeum. Każdy z nich opowiada swoją własną historię.

Bagnięta, bazioki, kłokoczka, kruchynia, mietlica, mokrzyszka, sibina, śliba… Przyglądamy się roślinom, które towarzyszą nam w momencie niełatwego przejścia z zimowej drętwoty w stan wiosennej aktywności – symbolicznie i w naturze. Wychodzimy poszukać marcowych znaków życia.

Etnograficzny Kraków i jego okolice to nie tylko strój krakowski, Bronowice i konkurs szopek. W mieście i wokół niego życie toczyło się wartkim tempem. Wiele rzeczy, także dla Krakowa, wykonywano w okolicznych miejscowościach. Czy wiesz z czego słynęła Skawina? Jakie produkty wytwarzano w Myślenicach? W czym specjalizowały się Świątniki? Z czego znane były Dobczyce? Tajemnice odkryjemy prezentując zgromadzone w Muzeum obiekty, które tworzą prawdziwą mieszankę krakowską.
Zapraszamy do jej smakowania!

16 marca 1901 roku w Teatrze Miejskim w Krakowie miało miejsce ważne wydarzenie w dziejach polskiej kultury - premiera dramatu Stanisława Wyspiańskiego „Wesele”. 72 lata później nastąpiła jego zupełnie nowa odsłona, po raz pierwszy ten słynny utwór sceniczny trafił na ekran filmowy dzięki Andrzejowi Wajdzie.

Co łączy te dwa „Wesela” z Muzeum Etnograficznym w Krakowie? Odpowiedź jest jedna: obiekty. O tym, jaką rolę spełniło Muzeum w ich pozyskaniu opowiemy podczas tego spotkania.

Zapraszamy na spacer do źródeł. Do początków idei, pierwszych ekspozycji, budowania świadomości znaczenia i pozycji kultury ludowej jako nieodłącznego elementu kultury narodowej. Wreszcie – do pierwszej siedziby i pomieszczenia unikatowej kolekcji. Zobaczymy miejsca, które znaczą historię Muzeum Etnograficznego na mapie miasta. Ruszymy drogą, jaką w początkach XX stulecia przebyli nasi wielcy poprzednicy. Z Sukiennic na Wzgórze Wawelskie.
Chodźcie z nami!

Jak dawny ratusz Kazimierza stał się pierwszą stałą siedzibą Muzeum Etnograficznego, a dawny dom Bartolomea Berrecciego, jego filią? Kto uczył się w szkole na Wolnicy i dlaczego pierwsza latarnia na Kazimierzu świeciła właśnie tutaj? Czy w Domu Esterki rzeczywiście mieszkała żydowska miłość największego Piasta? Podczas drugiego spaceru do źródeł opowiemy i pokażemy nasze Muzeum „od kuchni”. Zobaczycie zabytkowe piwnice i ukryte magazyny, posłuchacie melodii wygrywanej przez kurant w ratuszowej wieży.

Bądźcie z nami!

Sztu(cz)ka, transformacja, magia – czym jest konserwacja zabytków zebranych w Muzeum Etnograficznym w Krakowie? Ta tajemnicza dla wielu osób dziedzina, która łączy naukę i sztuki plastyczne, niewątpliwie poprawia kondycję rzeczy i przywraca im blask.
Co kryje się pod określeniami „krakelury”, „pudrowanie”, „foxing”. Czym jest ślina syntetyczna? Jak pachnie klej rybi? Do czego służy kauter i skalpel parowy? 19 czerwca zespół Działu Konserwacji MEK uchyli rąbka tajemnicy na temat warsztatu pracy konserwatora i restauratora.
Będzie można również obejrzeć muzealia z kilku kolekcji na różnych etapach prac konserwatorskich.

Nie musisz jechać na Bali. Kolekcja indonezyjska w MEK | Pokaz specjalny
19 lipca 2026, godz. 12.00,
Dom Esterki, ul. Krakowska 46
Zapraszamy w podróż do Indonezji, gdzie wzór i kolor znaczą więcej niż dekorację, a teatr jest żywą opowieścią o bogach, bohaterach i ludziach. Pokażemy jedne z najstarszych obiektów z naszej kolekcji: zachwycające batiki o misternych ornamentach i głębokich barwach, lalki teatru cieni oraz przestrzenne lalki wayang golek – najważniejszy element indonezyjskiego teatru. Przyjrzymy się także krisom – obrzędowej broni o falistym ostrzu, podziwianej za kunszt wykonania i bogactwo zdobień. Opowiemy o symbolice ukrytej w ornamentach i formach, a także o procesie powstawania batiku – od projektu po kolejne etapy barwienia, w oparciu o elementy warsztatu batikowego. Jak rodzi się wzór? Co znaczą kolory? W jaki sposób rzemiosło splata się z rytuałem?

„Zwierzu mój kochany”. Etnografia i miłość – niebezpieczne związki | Pokaz specjalny
19 sierpnia 2026, godz. 17.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Czy miłość na odległość ma szansę przetrwania? Jak pogodzić uczucie z latami rozłąki? Jak długo można wyczekiwać na powrót ukochanego/ukochanej z dalekiej podróży? Na te i wiele innych (trudnych) pytań postaramy się odpowiedzieć, odsłaniając karty z życia Borysa Malkina, wybitnego badacza rdzennych społeczności lasów tropikalnych Ameryki Południowej. Przywołamy także losy innych polskich „etnografów z wyboru”: Bronisława Piłsudskiego, Wacława Sieroszewskiego czy Stefana Szolc-Rogozińskiego. Zapraszamy do posłuchania opowieści oraz obejrzenia unikatowych przedmiotów i dokumentów, które powstały i przetrwały dzięki miłości.

Zalipie w Krakowie | Pokaz specjalny i warsztaty z malarkami z Powiśla Dąbrowskiego
19 września 2026, godz. 12.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Malowanki z Powiśla Dąbrowskiego zgromadzone na początku XX wieku w kolekcji Hickela są najstarszym materialnym świadectwem tradycji, która wyrosła z potrzeby dekorowania najbliższego otoczenia. Te unikatowe, liczące ponad 120 lat obiekty wykonane zostały na potrzeby codzienności, dla upiększenia wiejskich izb.
Prezentacji historycznych malowanek towarzyszyć będzie rozmowa z malarkami, kontynuatorkami wielopokoleniowej tradycji zalipskiego malowania. W programie przewidziano również pokaz malowania na żywo oraz refleksję nad tym, jak sztuka ludowa współtworzy przestrzeń domową współcześnie.

O zwierzętach ludzkim głosem | Pokaz specjalny
19 października 2026, godz. 17.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Przywykliśmy do myślenia o etnograficznej kolekcji jako o zbiorze opowieści o życiu ludzi. A co ze zwierzętami? Przecież nieodłącznie nam towarzyszą – jako przyjaciele, sąsiedzi, współmieszkańcy świata. Niektóre uznajemy za użyteczne, niektóre za szkodniki. O niektórych myślimy z lękiem, o niektórych z czułością. Są obecne w ludzkiej wyobraźni, w sercach i w diecie. Ich śladów nie brakuje także w zbiorach muzeum. Poszukacie ich z nami?

Śmierć w muzeum | Pokaz specjalny
03 listopada 2026, godz. 17.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Listopad niezmiennie kojarzy się nam z dniem Wszystkich Świętych vs. Świętem Zmarłych oraz z następujących po nim Zaduszkami. W atmosferze rozświetlonych cmentarzy wzrastają kolejne pokolenia. Wydaje się, że tak było zawsze i że tak jest wszędzie. Wystarczy jednak 1 lub 2 listopada przekroczyć którąkolwiek granicę by ze zdziwieniem (?) odkryć, że zaduma i podniosła atmosfera tych dni to tylko polska specyfika. A jak pamięć o zmarłych kultywują inni?
Podczas spotkania przyjrzymy się odmiennym tradycjom, tym dawnym jak i współczesnym. Na bazie unikatowej kolekcji Muzeum Etnograficznego w Krakowie zaprezentujemy jak oswajano śmierć i przeżywano żałobę wśród społeczności i kultur z daleka i z bliska.

Tajemnice św. Mikołaja | Pokaz specjalny
1 grudnia 2026, godz. 17.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Zażywny staruszek przeciskający się przez komin? Dostojny biskup? Opiekun wilków i pasterzy? Kim właściwie jest św. Mikołaj? Przyjrzymy się różnym wizerunkom świętego, zachowanym w kolekcji MEK. Obrazy, rzeźby, obrazki, pocztówki, figurki, zabawki, pierniki i elementy mikołajowego kostiumu pomogą nam pójść tropem wierzeń, legend i opowieści – dawnych i współczesnych. Zanim święty Mikołaj we własnej osobie zapuka do naszych drzwi.

Druk na tkaninie. Uroda formy | Pokaz specjalny
19 grudnia 2026, godz. 12.00,
Ratusz, Plac Wolnica 1
Narzędzia pracy, które mogą zachwycić formą. Związane z historią ludzi i miejsc. Świadczące zarówno o przedsiębiorczości i otwartości, jak i o użyteczności tradycji. Doskonały przykład prostoty i precyzji. Wycinano w nich „zwykłe” kropki, kreski, gwiazdki, albo nabijano w drewno maleńkie metalowe druciki układając je w  wyszukane roślinne wici, girlandy, wstęgi i „tureckie wzory”.  Motywy te, odbite na płótnie zręczną ręką farbiarza, zdobiły spódnice, zapaski i chustki.   
Zapraszamy na bliskie spotkanie z formami do druku na tkaninach z naszej kolekcji liczącej ponad 250 obiektów. Czy wzory z nich odbite mogą być atrakcyjne także dziś?