Konserwacja i restauracja XIX-wiecznych obrazów na szkle
Treść
W połowie lipca 2023 roku kolejne muzealia ze zbiorów Muzeum Etnograficznego w Krakowie przekazano na Wydział Konserwacji i Restauracji Dzieł Sztuki Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Tym razem trzy XIX-wieczne obrazy na szkle: Pan Jezus, Matka Boska Karmiąca oraz Pieta. Matka Boska Bolesna, stały się obiektami pracy dyplomowej Stanisława Łuczaka w Pracowni Witrażu i Szkła, pod kierunkiem dr Edyty Bernady.
Te piękne, nierozpoznane do niedawna w aspekcie technologicznym obrazy, niewątpliwie cenne jako źródło informacji o malarstwie na szkle z terenów wschodniej Polski i historycznego regionu Spisz, stanowiły pole szeroko zakrojonych badań i działań konserwatorskich w pracy magisterskiej zatytułowanej „Rozpoznanie technologii i konserwacja XIX-wiecznych obrazów malowanych na szkle na przykładzie trzech obrazów z kolekcji Muzeum Etnograficznego w Krakowie”.
Do najbardziej problematycznych zniszczeń należały odspojenia warstwy malarskiej, a także pęknięcia i ubytki podobrazia, a sam charakter obrazów malowanych na transparentnym podłożu stwarzał okazję do poszukiwania najlepszych metod w zakresie konserwacji technicznej i estetycznej.
Szeroki zakres prac obejmował badania wykonane w celu rozpoznania rodzajów zniszczeń i przyczyn ich powstania, techniki i technologii wykonania obiektów oraz historii przekształceń. Wykonano m.in. makrofotografie w świetle odbitym i przechodzącym oraz fotografie w świetle analitycznym UV i RTG. Badania składu pierwiastkowego szkła, spoiwa i pigmentów przeprowadzono przenośnym spektrometrem fluorescencji rentgenowskiej XRF, metodą spektroskopii w podczerwieni z transformacją Fouriera FT-IR, makro skanerem fluorescencji rentgenowskiej XRF i skaningowym mikroskopem elektronowym SEM EDS.
Do każdego z obrazów, różnych pod względem charakteru, sposobu wykonania i stanu zachowania, zastosowano inne rozwiązania technologiczne i estetyczne w celu ich właściwego przechowywania i bezpiecznej ekspozycji. Prace konserwatorskie ograniczono do przeprowadzenia zabiegów koniecznych, by zapewnić obiektom stabilność i bezpieczeństwo.
Bardzo ciekawym zagadnieniem była kwestia uzupełnienia warstwy malarskiej i zakres dopuszczalnych rekonstrukcji. Aby spełnić warunek odwracalności i nieingerencyjności w oryginalne warstwy, przyjęto założenie wykonania uzupełnień techniką tratteggio na podłożu z folii poliestrowej, która pełni również funkcję ochronną dla warstwy malarskiej. Zwrócono przy tym uwagę na cyrkulację powietrza wewnątrz układu rama – obraz – folia. W miejscach rozległych ubytków warstwy malarskiej, sięgających ponad 50 procent, wykonano rekonstrukcję rysunku kompozycji na podstawie śladów zachowanych w oryginale, a puste przestrzenie wypełniono tłem z barwnych papierów. Rozwiązanie to wpłynęło na czytelność motywu ikonograficznego, a tym samym jednoznaczność w odbiorze dzieła, a także spełniło funkcję estetycznej aranżacji malowidła.
Konserwacji i restauracji poddane były także malowane drewniane ramy.
Z wymagającym procesem pracy i jej bardzo dobrymi efektami będzie można się zapoznać w MEK, zarówno w Dziale Konserwacji, jak i w trakcie ciekawych wydarzeń z udziałem obrazów.
Stanisławowi Łuczakowi gratulujemy zdobycia wyróżnienia w konkursie Generalnego Konserwatora Zabytków i Zarządu Głównego Stowarzyszenia Konserwatorów Zabytków w edycji 2024.
