Ładyszka

zdjęcie obiektu zdjęcie obiektu

Naczynie do przechowywania mleka pozyskane na Wystawę Mniejszości Narodowych, zorganizowaną w 1960 roku w Muzeum Etnograficznym w Krakowie.

 

Ładyszka to nazwa wysmukłego dzbanka do przechowywania mleka, wyróżniającego się tym, że zazwyczaj nie ma ani ucha, ani dzióbka. W Polsce naczynie to występowało wyłącznie na pograniczu wschodnim i północno-wschodnim, przy czym na Białostocczyźnie używane było powszechnie jeszcze w latach 60. XX wieku. Ładyszki, podobnie jak i inne naczynia ceramiczne tradycyjnie wyrabiane na tych terenach, należały do tzw. ceramiki siwej, znanej w Europie od neolitu, a na ziemiach polskich od czasu wpływów rzymskich. Od późnego średniowiecza były używany powszechnie, ale w XIX wieku zaczęły powoli wychodzić z użycia, ustępując ceramice glazurowanej. Najdłużej utrzymały się w Polsce wschodniej i północno-wschodniej, na obszarach pogranicznych, zamieszkiwanych przez ludność białoruską. W drugiej połowie XX wieku nieliczne już ośrodki garncarskie nadal produkowały ceramikę siwą, choć coraz mniej na miejscowy użytek, a coraz więcej na zamówienie Cepelii.

 

Prezentowana ładyszka pochodzi z miasteczka Kleszczele, położonego nad rzeką Nurzec na pograniczu z Białorusią. Z początkiem XX wieku było ono silnym ośrodkiem garncarstwa ludowego, w którym działało trzydzieści pracowni, mających własny cech. W połowie wieku pracowało tu już tylko trzech garncarzy, a współcześnie pozostała tylko pamięć o dawnym garncarstwie i zachowane w zbiorach muzealnych i prywatnych siwaki.

 

Ceramika siwa, czyli popularne siwaki, to wyroby garncarskie bez glazury, które swoją charakterystyczną barwę zawdzięczają specjalnemu sposobowi wypalania. Uszczelnienie pieca w ostatniej fazie wypału sprawia, że wewnątrz wytwarza się tlenek węgla, czyli czad. To on sprawia, że naczynia otrzymują charakterystyczną „siwą” barwę, o odcieniach wahających się od szarości do niemal czerni.

 

Zdobione są czasem płytkim rytem, rzadziej za pomocą radełka, a najczęściej przez wyświecanie, czyli polerowanie matowej, lekko szorstkiej powierzchni – po wysuszeniu, a przed wypaleniem garncarz szlifuje naczynie kawałkiem kamienia, drewna, lub rogu, uzyskując prosty ornament o lekko metalicznym połysku, w postaci linii prostych, falistych i zygzakowatych, spiralnych zwojów i elips, często wielokrotnie powtórzonych. Czasem są to po prostu pionowe linie, pokrywające powierzchnię naczynia od góry do dołu, co było charakterystyczne dla naczyń z Kleszczeli.

 

Opracowała Magdalena Dolińska.

 

Literatura:

Zygmunt Ciesielski, Z badań nad garncarstwem białostockim, „Lud”, t. 52, 1968, s. 209-250. Roman Reinfuss, Garncarstwo ludowe, Warszawa 1955.

Opiekun: Magdalena Dolińska Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane

Informacje

Numer inwentarzowy
26248/MEK
Datowanie
ok. 1959 r.
Technika
formowany na kole garncarskim, wypalany redukcyjnie, nieglazurowany
Wymiary
wys. 30 cm, średn. wylewu 11 cm

Mapa lokalizacji

Kleszczele, pow. hajnowski, woj. podlaskie, Polska

Zbiory

Kolekcje