Brona

zdjęcie obiektu zdjęcie obiektu

Brona to jedno z głównych narzędzi rolniczych służące do rozbijania grud ziemi po orce, oczyszczania pól z chwastów i przykrywania ziemią zasianego ziarna. Jest narzędziem rozpoczynającym cykl produkcyjny na jesieni od przygotowania ziemi pod zasiew. Już w szesnastowiecznych przysłowiach mówiono, że od brony wszystko zależy i przyrównywano ją do matki.


Były brony lekkie (drewniane)  i ciężkie (żelazne). Laskowe i beleczkowe. Brony laskowe były przystosowane do orki w wąskie zagony.  Brony beleczkowe, stosowano przeważnie do orki w szerokie zagony.


Zygmunt Gloger pisze o bronie laskowej jako „o odwiecznym typie drewnianej brony polskiej” . Brona ta składa się z lasek, wiązań i dwudziestu pięciu zębów oraz pałąka. W wielu gospodarstwach chłopskich używano do początku XX w. bron o zębach drewnianych, które się często łamały. Dlatego wyruszając w pole, zabierano ze sobą  blisko kopę (sześćdziesiąt) zapasowych zębów wykonanych z grabu lub buka. Transport takich bron odbywał się za pomocą sań, na wsi rzeszowskiej zwanych broniakami.


Brony często łączono parami używając w tym celu specjalnych spinek (sprzęga, jarzemko), wici z brzozy lub wierzby, lub łańcucha. Sposób łączenia bron był odmienny w zależności od siania nasion. Przed sianiem (siejbą) brony ustawiano jedną obok drugiej, natomiast po siejbie – jedną za drugą. 
W zbiorach MEK jest osiem bron, w tym dwie brony laskowe oraz trzy spinki.


Prezentowana tu brona beleczkowa ma kształt trapezu. Tworzy ją sześć beleczek w tym trzy w ramie, wyposażonych w dwadzieścia pięć drewnianych zębów. Boki brony łączy z przodu metalowy pręt, służący do zaprzęgu konia.


Opracował Piotr Worytkiewicz.

 

Literatura:
Zygmunt Gloger, Encyklopedia Staropolska, Warszawa 1985.
Krzysztof Ruszel, Leksykon kultury ludowej w Rzeszowskiem, Rzeszów 2004.
Wilhelm Gaj-Piotrowski, Kultura materialna ludu okolic Rozwadowa, cz. 1, Rzeszów 1975.
Roman Reinfuss, Rolnictwo [w:] Monografia powiatu myślenickiego, Kraków 1970. 
Zofia Sokolewicz, Chłopska gospodarka rolna [w:] Kurpie – Puszcza Zielona, t. II, Warszawa 1964.
Kazimierz Moszyński, Kultura ludowa Słowian, t. 1, Warszawa 1967


Opiekun: Piotr Worytkiewicz Zadaj pytanie o obiekt

Obiekty powiązane