AA
Strój Krakowiaków zachodnich - badania, monografia, upowszechnienie
img
 

Istnieje dość powszechne przekonanie, że strój krakowski jest jeden, ten noszony przez dzieci podczas uroczystości państwowych czy religijnych. Tymczasem ze strojem Krakowiaków jest bardzo, ale to bardzo inaczej. Nie bez powodu przecież rozróżnia się Krakowiaków wschodnich i zachodnich. Szczególnie ci ostatni wyróżniają się obfitością odmian i wzorów. Wystarczy spojrzeć na przykłady umieszczone poniżej w galerii, do czego zachęcamy.

 

O strojach tych sporo już wiemy, ale chcemy wiedzieć jeszcze więcej. O ich bogactwie  zaświadczają osobno historyczne zbiory Muzeum Etnograficznego w Krakowie.  W przyszłym roku wybierzemy się do ponad 100 miejscowości, żeby możliwie jak najlepiej poznać, kto te stroje nosił i kiedy, jaką miały wartość praktyczną i symboliczną, co mówią o miejscowościach z których pochodzą, itd.

 

Strój, który nosiła babcia lub dziadek, fotografia rodziny z okolic Krakowa, wspomnienie o odświętnym ubiorze pradziadków – to wszystko może stać się dla nas niezwykle cennym materiałem badawczym. Jeśli zatem posiadają Państwo w swoich domowych zbiorach pamiątki związane ze strojem Krakowiaków zachodnich, zachęcamy do dzielenia się z nami opowieściami na ich temat. Być może uda się wspólnie odkryć coś, o czym dawno zapomniano? My z kolei postaramy się odpowiedzieć na ewentualne pytania i podzielić się wiedzą, którą posiadamy.
 
W roku 2017 pragniemy wydać wielką książkę – monografię strojów Krakowiaków zachodnich. Byłoby znakomicie, gdyby powstała w oparciu nie tylko o nasze własne badania, ale i współpracę z Państwem. Zainteresowanych prosimy o kontakt:
 
Ewa Rossal - Dział Strojów i Tkanin
rossal@etnomuzeum.eu

tel. 12 430 55 75 wew. 73

 

-----------------------------------------------------------------


Wbrew stereotypowi, mieszkanki okolic Krakowa nie ubierały się jednakowo. Różnice są dostrzegalne tak w całości stroju jak i w poszczególnych jego elementach. Doskonale widać to na przykładzie gorsetów noszonych przez mieszkanki położonych blisko siebie miejscowości, a które mimo to potrafią znacznie się od siebie różnić. Rodzaj wykorzystanej tkaniny, typ zdobień i ich rozmieszczenie, czy bogactwo haftu, odzwierciedlają kolejne mody i wpływy, a także stanowią wyznacznik lokalnej tożsamości.
 


Przyjrzyjmy się kilku z nich.
 


Zdjęcie nr 1 i 2
Te gorsety, uchodzące za najstarsze, występowały w okolicach Krakowa już w XIX w. i były bardzo rozpowszechnione we wsiach położonych na zachód od Krakowa, m.in. w Bronowicach, Liszkach, Kaszowie, Modlnicy. Szyte były z sukna ciemnogranatowego lub czarnego, a od spodu były podszyte i lamowane czerwonym suknem. W dolnej części posiadały dużą ilość doszytych kaletek, które wizualnie podkreślały talię, a ponadto ich ilość świadczyła o zamożności właścicielki. Zdobiono je białymi guziczkami z masy perłowej i amarantowym sznureczkiem lub guzikami metalowymi i jedwabnymi chwastami w kolorze amarantowym. Czasem były dodatkowo zdobione prostym kolorowym haftem.

 

Zdjęcie nr 3 i 4 oraz 5 i 6
Z kolei od końca XIX wieku, we wsiach położonych na  północny-wschód od Krakowa, m.in.: Pleszowie, Mogile i innych wsiach wchodzących w skład dzisiejszej Nowej Huty, a także w Bronowicach, zaczął upowszechniać się nowszy typ gorsetu. Szyty najczęściej z sukna lub aksamitu w różnych kolorach: niebieskim, czerwonym, czarnym, granatowym, zielonym czy fioletowym i nie posiadał w talii kaletek, a fałdki. Gorsety te ozdabiane były szlakami srebrnej i złotej pasmanterii, czerwonych guzików, koralików i cekinów oraz chwastami, czyli pękami nitek metalowych albo jedwabnych w rożnych kolorach. Zdobienie zajmowało prawie całą powierzchnię gorsetu, zostawiając tylko wolne boki i środkową cześć pleców. Z czasem wolne przestrzenie zaczęto wypełniać kolorowym haftem o motywach roślinnych, który rozbudowywał się coraz bardziej, przyjmując swoja najbogatszą wersję w gorsecie z Zielonek (ukazują to zdjęcia 5 i 6).

 

Zdjęcie nr 7 i 8
Od początku XX wieku, na zachód od Krakowa, zaczęły się pojawiać jeszcze inne typy gorsetu, m.in. czarny aksamitny gorset, wykończony w talii drobnymi kaletkami albo kontrafałdami. Najbardziej znany przykład tego typu stanowią gorsety z okolic Modlnicy, zapinane na ozdobne haftki i dekorowane naszytymi tasiemkami pasmanteryjnymi, guziczkami i kolorowym haftem o drobnych motywach kwiatowych.

 

Zdjęcie nr 9 i 10
Na początku XX wieku, w okolicach Liszek, Kaszowa i Tyńca pojawiły się gorsety w kolorach niebieskim, czerwonym lub czarnym, zdobione złotym lub srebrnym sznureczkiem, naszywanym w stylizowane motywy roślinne, uzupełniane cekinami.


Zdjęcie 11 i 12
W okresie międzywojennym w całym kraju upowszechniły się gorsety z kramów w krakowskich Sukiennicach, szyte z czarnego aksamitu i zdobione wielobarwnymi cekinami, haftem i wstążkami. Choć nie miały odpowiednika w tradycyjnym ubiorze spod Krakowa, znane były jako „krakowskie” i do dziś, w potocznym dyskursie funkcjonują jako nieodłączny element stroju Krakowianki.

 

Koordynator projektu: Ewa Rossal

 

Zespół badawczy:

Elżbieta Pobiegły
Anna Grochal
Agnieszka Marczak
Patryk Bonawentura Rutkowski
Urszula Sobczyk
 

 

Projekt dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Galeria:

Zdjęcie nr 1: Gorset, Bronowice, przelom XIX i XX w.
Zdjęcie nr. 2: Gorset, Bronowice, przelom XIX i XX w.
Zdjęcie nr. 3: Gorset, Kraków-Pleszów, początek XX wieku
Zdjęcie nr. 4: Gorset, Kraków-Pleszów, początek XX wieku
Zdjęcie nr. 5: Gorset, Zielonki, 1928 r., uszyła Agnieszka Prochalowa
Zdjęcie nr. 6: Gorset, Zielonki, 1928 r., uszyła Agnieszka Prochalowa
Zdjęcie nr. 7: Gorset, Modlnica, ok. 1924 r.
Zdjęcie nr. 8: Gorset, Modlnica, ok. 1924 r.
Zdjęcie nr. 9: Gorset, ok. Liszek, okres międzywojenny
Zdjęcie nr. 10: Gorset, ok. Liszek, okres międzywojenny
Zdjęcie nr. 11: Gorset dziecięcy „krakowski”, Kraków, 2003 r.
Zdjęcie nr. 12: Gorset dziecięcy „krakowski”, Kraków, 2003 r.



Powrót do menu głównego
Kto Gdzie
Granice
Badania syberyjskie
Rzemiosło 2.0
Strój Krakowiaków zachodnich - badania, monografia, upowszechnienie
Etnokalendarz
WMDL
wirtualne muzea małopolski