AA
Obiekt tygodnia

Szopka krakowska - obiekt tygodnia: grudzień/styczeń

24264/MEK, szopka krakowska kukiełkowa, wyk. Michał Ezenekier, Kraków-Krowodrza, lata 90. XIX wieku, wys. całk. ca 225 cm, podstawa: 150 x 40 cm, drewno, kolorowe papiery, szyby szklane, farba tzw. srebrzanka, klej, gwoździe, drut. Dar Stanisława Estreichera (1869-1939).

Szopka krakowska wywodzi się z tradycji chrześcijańskiej: franciszkańskiego sposobu opisywania historii Bożego Narodzenia polegającego na ustawianiu w kościołach i domach figurek jasełkowych. Wydany w XVIII wieku zakaz urządzania w kościołach ruchomych przedstawień lalkowych wprowadzających nadmierną wesołość, nieprzystającą do powagi świątyni, dał impuls do rozwoju szopki kukiełkowej – wędrownego teatrzyku bożonarodzeniowego. Ten przenośny budynek w swoim założeniu miał odwzorowywać kościół, w którym inscenizowano jasełka. Wyposażano go w wieże – przypominające wieże kościelne, a w centrum umieszczano szopkę-stajenkę, często markując ją tylko słomianym daszkiem, z figurkami św. Rodziny, Dzieciątka w żłóbku i osób Je adorujących.

Największe zasługi w rozwoju szopki krakowskiej położyli murarze zamieszkujący okoliczne wsie i przedmieścia Krakowa: Krowodrzę, Czarną Wieś, Grzegórzki, Dębniki, Ludwinów czy Zakrzówek. Zimą, gdy ustawały prowadzone na zewnątrz prace budowlane, szukali zastępczych źródeł zarobku. Małe szopki przeznaczone były na sprzedaż przed świętami Bożego Narodzenia jako zabawki dla dzieci i do ustawiania pod drzewkiem (jak w Krakowie nazywano choinkę). Duże budynki teatrzyku kukiełkowego konstruowali na potrzeby własne i wiejskich kolędników.

W Krakowie pod koniec XIX i z początkiem XX wieku zespołów szopkarskich było sporo, a grupę, którą zapraszano do domu, by odegrała przedstawienie, wybierano na podstawie szopek, które w okresie świątecznym obejrzeć można było na linii AB na Rynku Głównym. Ponoć największym powodzeniem cieszyła się trupa pod przewodnictwem mistrza murarskiego i kaflarza z Krowodrzy, Michała Ezenekiera.
 
„Stary Michał to weteran szopkowy. Od lat czterdziestu, bo od roku 1864 chadza zimą co roku z szopką po Krakowie, a jesienią lepi szopki i struga i ubiera figurki. Jego szopki mają sławę najpiękniejszych, figurki jego ubierania są najstrojniejsze. On to sam obmyśla te bogate wieże, kopuły, krużganki, zdobiące szopkę krakowską na wzór Wawelu lub wieży Maryackiej…” – tak pisał w książeczce pt. Szopka krakowska opublikowanej w 1904 roku ukrywający się pod pseudonimem Jana Krupskiego wraz z bratem Tadeuszem, Stanisław Estreicher.  On też tę szopkę, darowaną później do muzeum, zakupił dwa lata wcześniej od Michała i jego syna – Leona Ezenekiera, również „zawodowego szopkarza”, od którego spisał tekst przedstawienia szopkowego.
Ta najsłynniejsza i najstarsza zachowana szopka krakowska jest najcenniejszym obiektem w bogatym zbiorze (ok. 170) szopek bożonarodzeniowych Muzeum Etnograficznego.
 

 

Galeria:

Leon i Michał Ezenekierowie, Kraków, 1914 (fot. z Archiwum Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie)


Powrót do archiwum obiektów
miejskie dynamo
teren działamia
bon kultury 2014
wesela
WMDL
Etnodizajn
kolektyw kazimierz
dd
wirtualne muzea małopolski
CDK