AA
Obiekt tygodnia

Wieniec dożynkowy - obiekt tygodnia: sierpień/4

3652/MEK, Bukiet żniwny tzw. krutka (pępek, równianka, plon, wieniec dożynkowy); zboże – jęczmień z kłosami, splatany i wiązany sznurkiem;  dł. całk. 32 cm; Wielka Wieś (obecnie Władysławowo), pow. pucki, województwo pomorskie; dar Franciszka Petrykusa, 1925 r.

Symbolem pomyślnie zakończonych prac związanych ze sprzętem zboża, a jednocześnie atrybutem uroczystości dożynkowych, był wieniec żniwny. Żniwiarze splatali go z ostatnich kłosów zboża, z kępy pozostawianej na polu i nazywanej przepiórką. Mógł to być niewielki wianek z jednego rodzaju zboża, okrągły, zakładany na kosę lub pęczek zboża związany w bukiet, na Pomorzu nazywany krutką, w innych regionach równianką lub pępkiem. Pełnił on ważną rolę w obrzędach żniwnych – składany gospodarzowi jako symbol zboża, przechowywany troskliwie, w jesieni lub na wiosnę dodawany do ziarna siewnego – miał zapewnić ciągłość wegetacji i urodzaj w następnym roku.

Uroczystość obchodzona po zebraniu plonów, złożona z obrzędów żniwnych oraz zabawy mającej być wynagrodzeniem dla żniwiarzy, organizowanej przez właścicieli majątków ziemskich lub bogatszych gospodarzy, nosiła różne nazwy: dożynki, okrężne, wyżynek, plon a także wieńcowiny, wieńcowe lub też wieniec. Dożynki odbywały się w zależności od pogody w sierpniu lub we wrześniu. Niekiedy, gdy wieńce święcono w kościele, to łączono je ze świętem Matki Boskiej Zielnej (15 sierpnia).

Wieńce dożynkowe wykonywane były w różnych formach w zależności od regionu i wielkości gospodarstwa. Najczęstszą była korona z czterema pałąkami związanymi u góry, taka jaką zakładała na głowę przodownica, ale też snop zboża czy promienisty wieniec. Podstawą było niemłócone zboże: głównie pszenica i żyto, także jęczmień i owies, do których dodawano orzechy, jabłka, jarzębinę, pierniki – symbole dobrobytu oraz dekorowano kwiatami i wstążkami. W PRL-u, podczas dożynek organizowanych przez różne szczeble władzy, pojawiały się wieńce o różnych kształtach np. orła czy mapy Polski, a od lat 80. XX wieku zaczęły w nich dominować motywy religijne.

Prezentowany tu bukiet żniwny krutka z 1925 roku jest najstarszym, zachowanym w kolekcji ok. 40 wieńców dożynkowych w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie.




 

Galeria:

Bukiet żniwny z owsa, tzw. krutka; Karwiańskie Błota, pow. pucki, województwo pomorskie, dar: Józef Ligęza, 1933 r.
Bukiet żniwny; Wielka Wieś (obecnie Władysławowo), 1925 r.
Bukiet żniwny z owsa, tzw. krutka; Karwiańskie Błota, pow. pucki, województwo pomorskie, dar: Józef Ligęza, 1933 r.


Powrót do archiwum obiektów
edukacja
wesela
miejskie dynamo
teren działamia
bon kultury 2014
WMDL
Etnodizajn
dd
wirtualne muzea małopolski
CDK