AA
Obiekt tygodnia

Kufer podróżny

3524/MEK

 

Skawina; drewno bukowe, metal; wys. 38 cm., dł. 92 cm.; XVII wiek (?).

 

Kufer to najczęściej pojemnik o kształcie zbliżonym do prostopadłościanu, przeważnie bez nóżek, nakryty wypukłym wiekiem. Spotykamy również kufry o eliptycznym kształcie – takie jak ten z kolekcji MEK.

 

Prezentowany kufer pochodzi prawdopodobnie z XVII wieku. Wykonany został z pnia drzewa, w którym wydążono odpowiednie wgłębienie. Techniką bednarską wstawiono boczne deski, a końce spięto metalowymi obręczami. Osobno umieszczono też dwie blachy, z których jedna zamyka się na skobel i kłódkę, a druga na klucz, który przechodzi przez wykładkę kształtu prostokątnego o profilowanych krawędziach. W bocznych deskach, na zewnątrz, zamontowano są dwie owalne antaby służące jako uchwyty do przenoszenia  kufra.

 

Obiekt należy do dużej grupy sprzętów schówkowych, a kształtem przypomina pojemnik określany w kulturze ludowej jako „kadłub”. Konstrukcja ich jest taka sama, chociaż „kadłuby” wykonywane były najczęściej z wypróchniałego pnia starego drzewa. Do środka dostać się było można przez niewielki prostokątny otwór wycięty w połowie długości kadłuba, zamknięty szczelnym wiekiem zawieszonym na skórzanych zawiasach.

 

Skrzynie dłubane – takie jak ta, którą prezentujemy – znane były na terenach północnej i zachodniej Europy od średniowiecza do końca XVII wieku. Podobnie było w Polsce, chociaż nie dysponujemy tutaj innym źródłem datowania niż opis karty katalogowej sprzed 1939 roku. Wiadomo, że Skawina była w 2 poł. XIX wieku dużym ośrodkiem stolarskim produkującym skrzynie (nie zachowały się jednak dokumenty cechu stolarskiego z XVII wieku), które były sprzedawane na jarmarkach w wielu miejscowościach Małopolski. Nasz kufer odbiega jednak znacznie od tego typu produkcji i kształtem przypomina raczej tzw. kufry gdańskie. Wiemy na pewno, że służył do przechowywania ubrań i transportowania ich z miejsca na miejsce. W związku z tym wydaje się, że uczestniczył w podróżach, być może nawet europejskich, należąc do bogatego mieszczanina lub właściciela dworu. Być może  jeden z służących właścicieli kufra miał na imię Onufry i stąd powstało przysłowie: Onufry! – pakuj kufry! Z drugiej strony, jest coś w tym na rzeczy, bowiem św. Onufry, znany w Polsce od średniowiecza, był patronem dorożkarzy i pielgrzymów. Święto obchodzone 12 czerwca jak najbardziej nastraja do planowania podróży.

 

Skrzynie dłubane z jednego pnia utrzymały się w Polsce w kulturze ludowej do lat siedemdziesiątych XX wieku na terenach Puszczy Kurpiowskiej, w górach Świętokrzyskich i w Beskidzie Śląskim. Można też znaleźć je w ekspozycjach dworskich w Małopolsce. W Muzeum Etnograficznym jest to jedyny obiekt tego typu.

 

Opracował Piotr Worytkiewicz. 

 

Bibliografia:

Barylewska-Szymańska E., „Rzeczy gdańskie” w domach mieszczan warszawskich w 2 poł. XVIII wieku [w:] Zapiski Historyczne  T. LXXX, z. 3, 2015

Grzeluk I., Słownik terminologiczny mebli, Warszawa 1998

Janicka-Krzywda U., Patron – Atrybut – Symbol, Poznań 1993

Luchter-Krupińska L.,  Podróże naszych pradziadków. Komentarz do wystawy, Zamek w Dębnie, 1983

Reinfuss R., Ludowe skrzynie malowane, Warszawa  1954

Setkowicz J., Zarys historii mebla, Warszawa 1969

Udziela S., Wyrób sprzętów ludowych w Skawinie pod Krakowem [w:] Przemysł, Rzemiosło, Sztuka, R. 4, nr 1, 1924

 

Galeria:

fot. Marcin Wąsik
fot. Marcin Wąsik
fot. Marcin Wąsik
fot. Marcin Wąsik
fot. Marcin Wąsik


Powrót do archiwum obiektów
Etnokonkretno 2017
ogród zabaw
WMDL
adas
Badania syberyjskie
Rzemiosło 2.0
Strój Krakowiaków zachodnich - badania, monografia, upowszechnienie
Granice
CDK