AA
Obiekt tygodnia

Palma wielkanocna

4705/MEK, palma wielkanocna, Wilno, (obecnie Litwa), gałązka wierzby, trawa mietlica, suche kwiatki, sznurek, wysokość 52 cm, dar Adam Kropatsch, 1929 rok.

 

Dekoracyjne palmy, które co roku w okresie świąt Wielkanocnych można kupić na placach targowych w całej Polsce, mają swój rodowód na wileńszczyźnie. To tu z początkiem XX wieku wytworzyła się moda na kolorowe palmy z jaskrawo farbowanych kwiatków, trawek i ziół, które misternie wite w podwileńskich wsiach, sprzedawane były podczas Niedzieli Palmowej przed kościołami Wilna, a także z początkiem marca podczas jarmarku „Kaziuki”. Te małe dzieła sztuki, charakterystyczne palmy w formie tzw. „wałeczków” już w latach 30. XX wieku zyskały popularność jako atrybut świąt wielkanocnych nie tylko w Polsce, ale nawet we Francji, dokąd je w dużych ilościach eksportowano.

 

Najprawdziwsze wileńskie palmy to te niewielkie (najwyżej 65 cm wysokości), wite wokół wierzbowego patyczka, z motywem zdobniczym w kształcie spirali czy pasków, z kwiatkami kocanki, krwawnika, tymotki, wiekuistki itp., zakończone wiechą z farbowanej lub naturalnej, szarej trawy mietlicy, zbieranej nad jeziorem wileńskim. I chociaż rzuca się w oczy przede wszystkim ich funkcja dekoracyjna, to widać, że robiono je zgodnie z dawnym kodem kulturowym, według którego na Niedzielę Palmową (nazywaną też Kwietną lub Wierzbną) przygotowywano sobie do poświęcenia w kościele palmy komponowane z roślin, którym przypisywano wieloraką symbolikę: zdrowia, płodności, sił witalnych.

 

Nie jest do końca wyjaśniona rola Ferdynanda Ruszczyca (1870-1936), polskiego malarza i grafika, w ukształtowaniu się wileńskich palm wielkanocnych. Do dziś nazywane są „ruszczycówkami”, według jednych dlatego, że artysta sam je projektował czy też zainspirował ich twórczynie, a według innych jedynie dlatego, że przyczynił się do rozpowszechnienia tej oryginalnej twórczości.

 

Kolekcja palm wielkanocnych w Muzeum Etnograficznym im. Seweryna Udzieli w Krakowie obejmuje około dwieście osiemdziesiąt obiektów, wśród nich aż osiemdziesiąt pochodzi z samego Wilna i okolic z I połowy XX wieku (najstarsze są z 1914 roku!). Dziewięćdziesiąt obiektów w tej kolekcji to palmy z Gdańska, Krakowa, Wrocławia z lat 40 60. XX wieku, wykonywane na wzór wileńskich, głównie przez repatriantów z Wilna lub osoby, które się od nich tej sztuki nauczyły. 30 palm typu wileńskiego pochodzi z Krakowa, z ostatniego dziesięciolecia.  
 

 

Opracowała: Małgorzata Oleszkiewicz
 

 

Galeria:

Palma wielkanocna, Wilno 1914 r., fot. M. Wąsik


Powrót do archiwum obiektów
edukacja
szopka
słowa
wesela
miejskie dynamo
teren działamia
WMDL
Etnodizajn
wirtualne muzea małopolski
CDK